א פארקעסט
פארזאגן דעם צוקנופט איז זייער שווער. מיליאנע זאכן קענען פאסירן וואס יעדע איינע פון זיי קען גענצליך טוישן אלעס. מ'קען אבער קוקען אויף די ווינטן וואו זיי בלאזן יעצט און שאצן בערך ווי אזוי ס'גייט אויסקוקען מארגען מיט א גרויסע טשאנס פון ווירקליכקייט.
אזוי ווי ס'זעהט יעצט אויס, איז דא א חלק וואס זענען אקעגן די סיסטעם. צי ווייל זיי גלייבן נישט, צי ווייל זיי ווילן נישט. ווי גרויס דע חלק איז, איז שווער צו שאצן ווען מענטשן האבן מורא צו רעדן. אבער על כל פנים, דע חלק האלט אין איין וואקסן. קודם וואקסט עס מיט פונקט ווי די גאנצע כלל וואקסט און זיי ווערן נישט קלענער אין פערצענט. און נאך דעם וואקסען זיי מער און פערצענט אויך. ווי מער מענטשן זענען אקעגן, אלס מער קומען צו דורך חברותא. ווי גרעסער די התנגדות ווערט אלס קלענער ווערט די פחד, און ווי קלענער די פחד ווערט אלס גרעסער ווערט די התנגדות.
איינמאל די התנגדות ווערט גענוג גרויס זיך צו קענען אליין אויסהאלטן בריווח מיט פרנסה, שידוכים, מוסדות, "בתי-קברות", און אלע אנדערע כלל-בינדערס, גייט די גאנצע פחד אויפלאזן און די וואנט גייט אויפשיסן. די רעזולט גייט זיין דעמקראטיע, בחירה, און פרייהייט. אידישקייט גייט צוריקגיין צו איר נאטורליכע פארם, וואס איז רוב-פריי. דאס דארף קיינער נישט גורם זיין און דאס קען קיינער נישט אפשטעלן. אבער טעכנאלאגיע גייט אסאך ארויסהעלפען.
די ערשטע גייען קומען נייע מוסדות. ס'דא גענוג וואס זענען שוין היינט נישט צופרידן מיט די מוסדות אפילו פון די פרומע. איך זעה אין די גאר נאנטע צוקנופט די גרינדונג פון דעמאקראטישע מוסדות וואס באלאנגען פאר די עלטערען פון די שילערס. וואו ס'וועט זיין וואלן יעדע שטיק צייט און די עלטערען גייען וועהלן מנהלים און באשליסן וואס די פאליסיס זאלן זיין. פון וועם באשטייט א מוסד אויב נישט פון די עלטערען'ס געלט און קינדער? ס'נאר געהיידזשעקט געווארן דורך יחידים מיט אייגענע אגענדעס און זיי ניצן דעם מאכט צו טעראריזירן מענטשן. דאס גייט זיך ענדיגען. ווען עלטערען גייען קאנטראלירען פאליסיס גייט אויטאמאטיש פארקומען גרויסע שינוים לטובה, וואס די פרטים זענען אן אריכות פאר זיך. ס'וועט אוודאי זיין אן אויסוואהל פון אלע מינים, די וואס זענען צו פרום פאר די היינטיגע מוסדות גייען אויך עפענען אייגענע, ווען ס'וועט זיין גענוג פון זיי צו שטיין אליין. און ס'וועט זיין אזעלעכע סארט וואס מ'זעהט נישט היינטיגע צייטן. יעדער וועט זיך טרעפן א פאסיג מקום.
אין די מינוט וואס ס'דא גענוג קאסטומערס צו בלייבן אין ביזנעס, גייען זיך עפענען כל מיני פארוויילונגס ערטער מיט א אידישען טעם פאר היימישע אידן. איך לאז עס פאר די אידישע קעפ אויפצוקומען מיט די פרטים - די אידישע טעאטור, די היימישע קרעטשמע, די חסיד'ישע ליעג, וכו', וכו'. דאס וואס היינט דארף יעדע טעיפ, ביכל, און געשעפט זיך רעכענען מיט די רבנים ווייל אז נישט וועט קיינער נישט קויפן, דאס גייט בטל ווערן ווען ס'דא גענוג קונדען וואס פייפן אויף די רבנים.
מ'רעדט אסאך מאל פון די אידישקייט וואס מ'האט אויפגעשטעלט און אמעריקע ווי געלונגען ס'איז. די אידישקייט און אמעריקע איז נאך אין די ווינדלען – אינגאנצען אנדערטהאלבן דור אלט. נו, ס'געלונגען פאר איין דור, א הייפעלע מלחמה איבערלעבער - וואס נאך די מלחמה זענען געבליבן ביי אידישקייט נאר דיע וואס זענען געווען גאר שטארק געטריי צו גאט (אדער די וואס זענען נישט געווען לאנג אין לאגער), ס'קיין שום ראי' אויף ווייטער. נאך דערצו אז אמעריקע בלייבט אויך נישט שטיין.
אוודאי גייען אלץ איבערבלייבן ערליכע אידן וואס וועלן גיין אין האלבע הויזן און צווינגען די קינדער צו לערנען תורה פון פינעווע פארטאגס ביז צענע ביינאכט. אבער ווען דער בחור'על וועט וועלן ארויס, וועט עס איהם זיין זייער גרינג און בא'טעם'ט. פיקטשור דיך א ברוקלין מיט הונדערט טויזענט היימישע גוים - אן ערליכע איד זאגט דא, "משיח זאל אוודאי קומען פאר דעם" ווייל פון משיח דערמאנט זיך א איד ווען ער זעהט נישט קיין אנדערע אויסוועג פאר א צרה. משיח וועט אוודאי נישט קומען פאר דעם. און מיר זאלן טאקע בקרוב זוכה זיין צו דערלעבן די גוטע צייטן בב"א.
אזוי ווי ס'זעהט יעצט אויס, איז דא א חלק וואס זענען אקעגן די סיסטעם. צי ווייל זיי גלייבן נישט, צי ווייל זיי ווילן נישט. ווי גרויס דע חלק איז, איז שווער צו שאצן ווען מענטשן האבן מורא צו רעדן. אבער על כל פנים, דע חלק האלט אין איין וואקסן. קודם וואקסט עס מיט פונקט ווי די גאנצע כלל וואקסט און זיי ווערן נישט קלענער אין פערצענט. און נאך דעם וואקסען זיי מער און פערצענט אויך. ווי מער מענטשן זענען אקעגן, אלס מער קומען צו דורך חברותא. ווי גרעסער די התנגדות ווערט אלס קלענער ווערט די פחד, און ווי קלענער די פחד ווערט אלס גרעסער ווערט די התנגדות.
איינמאל די התנגדות ווערט גענוג גרויס זיך צו קענען אליין אויסהאלטן בריווח מיט פרנסה, שידוכים, מוסדות, "בתי-קברות", און אלע אנדערע כלל-בינדערס, גייט די גאנצע פחד אויפלאזן און די וואנט גייט אויפשיסן. די רעזולט גייט זיין דעמקראטיע, בחירה, און פרייהייט. אידישקייט גייט צוריקגיין צו איר נאטורליכע פארם, וואס איז רוב-פריי. דאס דארף קיינער נישט גורם זיין און דאס קען קיינער נישט אפשטעלן. אבער טעכנאלאגיע גייט אסאך ארויסהעלפען.
די ערשטע גייען קומען נייע מוסדות. ס'דא גענוג וואס זענען שוין היינט נישט צופרידן מיט די מוסדות אפילו פון די פרומע. איך זעה אין די גאר נאנטע צוקנופט די גרינדונג פון דעמאקראטישע מוסדות וואס באלאנגען פאר די עלטערען פון די שילערס. וואו ס'וועט זיין וואלן יעדע שטיק צייט און די עלטערען גייען וועהלן מנהלים און באשליסן וואס די פאליסיס זאלן זיין. פון וועם באשטייט א מוסד אויב נישט פון די עלטערען'ס געלט און קינדער? ס'נאר געהיידזשעקט געווארן דורך יחידים מיט אייגענע אגענדעס און זיי ניצן דעם מאכט צו טעראריזירן מענטשן. דאס גייט זיך ענדיגען. ווען עלטערען גייען קאנטראלירען פאליסיס גייט אויטאמאטיש פארקומען גרויסע שינוים לטובה, וואס די פרטים זענען אן אריכות פאר זיך. ס'וועט אוודאי זיין אן אויסוואהל פון אלע מינים, די וואס זענען צו פרום פאר די היינטיגע מוסדות גייען אויך עפענען אייגענע, ווען ס'וועט זיין גענוג פון זיי צו שטיין אליין. און ס'וועט זיין אזעלעכע סארט וואס מ'זעהט נישט היינטיגע צייטן. יעדער וועט זיך טרעפן א פאסיג מקום.
אין די מינוט וואס ס'דא גענוג קאסטומערס צו בלייבן אין ביזנעס, גייען זיך עפענען כל מיני פארוויילונגס ערטער מיט א אידישען טעם פאר היימישע אידן. איך לאז עס פאר די אידישע קעפ אויפצוקומען מיט די פרטים - די אידישע טעאטור, די היימישע קרעטשמע, די חסיד'ישע ליעג, וכו', וכו'. דאס וואס היינט דארף יעדע טעיפ, ביכל, און געשעפט זיך רעכענען מיט די רבנים ווייל אז נישט וועט קיינער נישט קויפן, דאס גייט בטל ווערן ווען ס'דא גענוג קונדען וואס פייפן אויף די רבנים.
מ'רעדט אסאך מאל פון די אידישקייט וואס מ'האט אויפגעשטעלט און אמעריקע ווי געלונגען ס'איז. די אידישקייט און אמעריקע איז נאך אין די ווינדלען – אינגאנצען אנדערטהאלבן דור אלט. נו, ס'געלונגען פאר איין דור, א הייפעלע מלחמה איבערלעבער - וואס נאך די מלחמה זענען געבליבן ביי אידישקייט נאר דיע וואס זענען געווען גאר שטארק געטריי צו גאט (אדער די וואס זענען נישט געווען לאנג אין לאגער), ס'קיין שום ראי' אויף ווייטער. נאך דערצו אז אמעריקע בלייבט אויך נישט שטיין.
אוודאי גייען אלץ איבערבלייבן ערליכע אידן וואס וועלן גיין אין האלבע הויזן און צווינגען די קינדער צו לערנען תורה פון פינעווע פארטאגס ביז צענע ביינאכט. אבער ווען דער בחור'על וועט וועלן ארויס, וועט עס איהם זיין זייער גרינג און בא'טעם'ט. פיקטשור דיך א ברוקלין מיט הונדערט טויזענט היימישע גוים - אן ערליכע איד זאגט דא, "משיח זאל אוודאי קומען פאר דעם" ווייל פון משיח דערמאנט זיך א איד ווען ער זעהט נישט קיין אנדערע אויסוועג פאר א צרה. משיח וועט אוודאי נישט קומען פאר דעם. און מיר זאלן טאקע בקרוב זוכה זיין צו דערלעבן די גוטע צייטן בב"א.
5 תגובות
The status quo is being maintained by the very reason that members in the community are able to read (and write) this blog and others like it. By accepting the idea that there are Akiposrsim in the community, but who still “must” wear black garb and run to the Mikvah every now and then, the community is acting like a big loving family, which includes and even embraces its wayward members. (again, perhaps not consciously, but nevertheless, it embraces all.) All this insures the continuity of the status quo.
The reason why the Jewish community went through a major “reassessment” in pre-war Europe (actually more pre-WWI than pre-WWII), was due to outside political, social, and economic factors. Poverty, unrelenting persecution, a general migration to larger cities, and infantile naiveté for new “ideas,” such as communism and Enlightenment. The community didn’t change just because some Bucherim were “having it” with girls, or because some Akiporsim were airing their skeptic minds in the local Mikvah. These changes were part of universal changes that affected the entire continent, its Jews and Gentiles alike.
I’ve seen and listened to others who predict the imminent demise of the Heimishe community and way of life. They predict a world where all kinds of ideas could be aired publicly without fear of retribution; a world of open courtship among the sexes (the “prudes” implying only for the “singles” crowd, while the “hedonists” hoping for the married ones as well); a world where a Rav will have zero authority - basically, a society not unlike any other in the city.
The reality is that in order to change our society the education system needs a full overhaul, and the ingrained “cultural” norms and standards need a full overview (not just by the Apikorsim, but by the Frum as well), something I am not sure that even you are willing to do. You might prefer that your son or daughter acquires a basic general education or does “certain” things, but you might still insist on “keeping” other things, and even if you are ready to go all the way, your friends-in-arms might not.
There is still so much to discuss on this subject, and I don’t have the time for it right now. Just one more thing. Any cultural revolution also needs a cultural elite. Haskalah, Communism, Zionism, all had strong cultural elites that galvanized the movement, something that your “Utopia” is completely lacking (A few individuals here and there don’t make as much as a dent). As long as there will be more Yingeleit frequenting brothels and crowding B-movie theaters instead of crowding Lincoln Center I see little hope for major changes in the community.
Now, I presented my “contrary” thesis. Next time, I’ll write about how I might agree with you.
The reason for this is the fact of the shteible a place were every one feels welcome because his friends are there and everyone wants to mingle with friends so you go to a club/beis hamedrish and you shmoooz a whole davening however "vee nisht vee" you answer a amen yhey shmay raba your connected...
just a last word to you apikores get a job and become a oisher and you will beleive in hashem ....aneius maaveirois al daas koini''
gut shabbos gut shabbos
hope you chulent is a hit remember its the last one for this year
The reason for this is the fact of the shteible a place were every one feels welcome because his friends are there and everyone wants to mingle with friends so you go to a club/beis hamedrish and you shmoooz a whole davening however "vee nisht vee" you answer a amen yhey shmay raba your connected...
just a last word to you apikores get a job and become a oisher and you will beleive in hashem ....aneius maaveirois al daas koini''
gut shabbos gut shabbos
hope you chulent is a hit remember its the last one for this year